13 Mart 2012 tarihli yönetmelik ile 21 Temmuz 1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan ve 6 ncı maddesinde açıklanan korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları, doğal sitler hariç olmak üzere sitlerin tespit ve tescili ile ilgili usul ve esasları düzenlenmiştir.
Temel Kavramlar ve Tanımlar
“Kentsel arkeolojik sit”, “Korunacak sokak”, “Etkileşim-geçiş sahası” ve “Ören yeri” kavramlarının diğer yönetmelikten farklı olarak tanımları yapılmıştır.
- Kentsel Arkeolojik Sit: Arkeolojik sitlerle birlikte korunması gerekli kentsel dokuları içeren ve bu özellikleri ile bütünlük arz eden alanlardır.
- Korunacak Sokak: Her türlü yapı tarzında ve doku özellikli yerleşmelerde korumaya değer sivil mimari örneklerinin toplu şekilde bulunduğu hallerde, bütünlüğü veren yapı adası veya sokak ölçeğindeki alanlardır.
- Etkileşim-Geçiş Sahası: Korunması gerekli kültür varlıklarını ve sit alanlarını doğrudan etkileyen, sit bölgeleriyle bütünlük gösteren, daha önceden sit sınırları içindeyken sit sınırları dışına çıkarılmış veya sit sınırları dışında tutulmuş korunacak sokak, meydan, yapı grupları ve benzerlerinin yer aldığı, sit bölgeleri arasında kalmış, sitleri doğrudan etkileyen veya koruma amaçlı imar planlarının hazırlanma aşamasında göz önünde bulundurulması gereken alanlardır.
- Ören Yeri: Tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli uygarlıkların ürünü olup, topoğrafik olarak tanımlanabilecek derecede yeterince belirgin ve mütecanis özelliklere sahip, aynı zamanda tarihsel, arkeolojik, sanatsal, bilimsel, sosyal veya teknik bakımlardan dikkate değer, kısmen inşa edilmiş, insan emeği kültür varlıkları ile tabiat varlıklarının birleştiği alanlar olarak ifade edilmiştir.
Tespit ve Tescil Süreci
Söz konusu yönetmeliğin 6. Maddesine göre; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 7 nci maddesi gereği, Genel Müdürlükçe veya ilgili Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünce, tespite konu olan alanla ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşleri alınır. Görüş istenen kurum ve kuruşlarca kırk beş gün içinde görüş verilmemesi durumunda çalışmalar Bakanlıkça doğrudan tamamlanır.
Yönetmeliğin Uygulanması ve Koruma Kurulları
Taşınmaz kültür varlıklarının tescil işlemleri, taşınmazın tarihi, sanatsal veya mimari özellikleri göz önünde bulundurularak ilgili Koruma Bölge Kurulları tarafından karara bağlanır. Tescil edilen taşınmazlar tapu kütüğünün beyanlar hanesine şerh edilir. Bu süreçte yerel idareler ve ilgili mülk sahiplerinin mevzuat uyarınca belirlenen kısıtlamalara uyma yükümlülüğü bulunmaktadır.
