Türkiye’de gayrimenkullerde vergi düzenlemesi konusu özellikle 2 konuda önem kazanmaktadır. Biri gayrimenkul üzerinden alınan emlak vergisi, biri de gayrimenkulün alım satım işlemleri sırasında alınan harç bedelleridir.
1319 Sayılı Kanun Kapsamında Emlak Vergisi
1319 sayılı Emlak Vergi Kanununa göre emlak vergisi arazi, arsa ve binalar için ödenmektedir. Bu tür taşınmazı olan mükellefler emlak vergisi ödemekle yükümlüdürler. Emlak vergisi, birinci taksiti Mart-Nisan-Mayıs aylarında, ikinci taksiti Kasım ayında olmak üzere iki eşit taksitte ödenir. Dileyen mükellef tümünü birinci taksit döneminde veya daha önce de ödeyebilme imkanına sahiptir.
Gayrimenkullere (arsa, arazi, mesken ve işyeri) ait emlak vergisi ödeyeceği yıl itibariyle asgari rayiç değerleri üzerinden hesaplanır. Vergi oranları şu şekildedir:
- Arsalar için: %3
- Araziler için: %1
- Meskenler (Konut) için: %1
- İşyerleri için: %2
Emlak vergisini zamanında ödemeyen mükellef geciken taksit için her ay 6183 Sayılı Kanun hükmüne göre tespit edilen oranda gecikme cezası ödemek zorundadır.
Gayrimenkul Satışında Geçmiş Borçlardan Sorumluluk
Gayrimenkul alım satımında emlak vergisi konusu önem kazanmaktadır. Özellikle, kullanılmış gayrimenkul alanların, gayrimenkulün geçmiş yıllardaki borçlarını araştırmalarında yarar vardır. Emlak vergisi Yasası’nın 30. maddesine göre; satış konusu gayrimenkulün ödenmemiş vergilerinden alıcı ve satıcı müteselsilen (zincirleme) sorumlu tutulurlar. Gayrimenkulü satın alan kişi, ödediği geçmiş yıl emlak vergilerini faiziyle birlikte daha sonra önceki sahibine rücu edebilir.
Gayrimenkul Alım Satımında Tapu Harcı Ve Gelir Vergisi
Gayrimenkullerin tapudaki değeri birkaç açıdan büyük önem kazanmaktadır:
Gelir Vergisi Ve Değer Artışı Kazancı
Gayrimenkullerin, iktisap (edinme) tarihinden itibaren 4 yıl içinde elden çıkarılmasından sağlanan kazanç “Değer artışı kazancı” olarak beyan edilip gelir vergisinin ödenmesi gerekmektedir. Bu nedenle alış bedelinin düşük gösterilmemesi önemlidir; aksi halde satış sırasında gerçekte olmayan yüksek bir kar ortaya çıkabilir ve bu durum vergilendirilir.
Tapu Harcı Oranları Ve Hesaplama
Gayrimenkul alımı sırasında, hem alıcı hem de satıcı; tapu harcına esas değer üzerinden binde 15 oranında harcı ayrı ayrı ödemektedirler. Harca esas değerin gerçek alış bedelinden düşük olması halinde, gerçek bedelin tapu senedine yazılmasını talep etmek mümkündür. Bu durum özellikle kamu görevlilerini mal beyanı, vergi mükelleflerini ise kaynak sorgulaması yönünden ilgilendirmektedir.
Ayrıca gayrimenkulün satışından doğan ve 3,5 milyar lirayı aşan kazanç kısmı üzerinden, Gelir Vergisi Kanunu’ndaki tarifeye göre yüzde 20-45 arasında değişen gelir vergisi hesaplanır. Gelir vergisinin yüzde 10’u kadar da “fon payı” tahakkuk ettirilir.
